اخبار
صفحه اول اخبار تقدیرگرایی در فرهنگ مردم کاشان
به گزارش کاشان آنلاین
تقدیرگرایی در فرهنگ مردم کاشان
۱۳۹۳/۱۲/۱۰

یونس ظریف

باورداشت ها یکی از مهمترین اصولی است که مسیر زندگی هر انسانی را مشخص می نماید و به اعمال و رفتار او جهت می دهد. باورداشت هایی که قرنهاست نسل به نسل در ذهن انسانها نهادینه شده است و سر باز زدن از این باورداشت ها به گونه ای ایستادگی در برابر عرف است.


تقدیر گرایی یکی از مهمترین باورداشت هایی است که در زندگی مردم کاشان نمودهای فراوانی دارد.در کار،در ازدواج،در مرگ... همه و همه شمه ای از تاثیر مقدرات و تاثیر بخت و اقبال را برای مردم این سامان به همراه دارند. اکنون لازم است نمود تقدیر را در سرنوشت این مردم دنبال نموده و به نمودهایی از آن در زندگی مردم این شهر اشاره نماییم.


روزهای هفته تاثیر بسزایی در فرهنگ مردم کاشان دارند. برای مثال روز شنبه برای مردم برزک کاشان شامل یکسری باید و نبایدهاست. مردم برزک کاشان معتقدند اگر شنبه کسی چیزی در خانه بیاورد اعتقاد دارند که تا آخر هفته همین طور خواهد بود و کار به آمد است. همچنین معتقدند اگر شنبه فردی بد قدم و چشم شور به خانه بیاید تا آخر هفته بد خواهند آورد. همچنین مردم برزک شب چهارشنبه را بد می دانند و سعی می کنند که در آن شب هیچ کاری را آغاز نکنند. همچنین مردم برزک معتقدند اگر کسی روز شنبه بمیرد همه مردم وحشت می کنند، چون اعتقاد دارند که روز شنبه که خاک تکان بخورد و کسی بمیرد تا آخر هفته هر روز یک کسی خواهد مرد.(برزک نگین کوهستان،ص۵۵-۶۳)


اما به غیر از تاثیر تقدیر گرایی در روزهای هفته می توان نمود تقدیر گرایی را در پیوند زناشویی و ازدواج در کاشان را نیز به خوبی مشاهده نمود. در شهر نوش آباد رسم ستاره انداختن و استخاره قبل از ازدواج دختر و پسر از جمله باورهای متاثر از اندیشه تقدیر گرایانه در فرهنگ این مردم است. در نوش آباد خانواده عروس به نزد افراد خاصی مانند دعا نویسان می روند و ستاره بخت عروس و داماد را به هم می اندازند اگر ستاره بخت آنان با هم سازگار بود پاسخ مثبت است اما اگر ستاره آنها به هم نخورد و ناسازگار بود خانواده عروس در کار ازدواج تامل می کنند و چه بسا که پاسخ رد نیز به خانواده داماد بدهند.(نوش آباد در آینه تاریخ..،ص۹۶)


در روستای نشلج مردم معتقدند سرنوشت هر کسی روی پیشانی او نوشته شده است.در این روستا حتی گاها مردم برای یک عمل جراحی نیز استخاره انجام می دهند. مردم این روستا بخت واقبال را نیز از جمله موارد مهم و تاثیر گذار در زندگی انسانها می دانند. چنانچه بر می آید این باورداشت ها نسبت به تقدیری از پیش تایین شده ریشه در تاریخ و فرهنگ کهن این سرزمین دارد.


عده ای بر آنند که این تاثیرات برگرفته از اندیشه های تقدیر گرایی (زروانی) است.بر این اساس "تقدیر هر فرد در ازل از طریق ستیز کیهانی بین بروج دوازده گانه که نمود نیروهای خیر و شر هستند و سیارات هفتگانه که اختیارات سرنوشت آفریده گان را در دست دارند،رقم خورده است."(شناخت اساطیر ایران،ص۲۱۰) بر این اساس زندگی انسان توسط نیروهای غیبی کنترل می شوند و انسان بر سرنوشت خود تاثیر چندانی ندارد. در اوستا از (بغان-baqan) به نیکی یاد شده است.(رام یشت،ص۴۴۷) بغان خدایان پیش از زرتشت هستند که هر کدام بر یک از آنها موکل مخلوقات هستند و باید با نیاز و قربانی برای آنها موجبات یاری  و همراهی آنان را فراهم نمود.


اما داستان باور به نیروی فرا انسانی(بخت) نیز همانند داستان تقدیر بسیارکهن است. بخت برگرفته از واژه بغ (baq) اوستایی به معنای بهره و بخش است.(فرهنگ واژه های اوستا،ص۱۰۱۳) بر این اساس نیز هر کسی سهم و بهره ای از زندگی دارد که خوش بخت دارای بهره نیک است و بدبخت دارای بهره بد. داستان مقدرات و ریشه بخت و اقبال در تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم این چنین است.


گاها از این باورها به عنوان خرافات یاد می شود. اما چنانچه دیدیم این باورها (خرافات) دارای ریشه های دینی و آیینی کهنی هستند که به دلیل کهنگی و دوری از سرآغاز خود مهجور مانده و برای ما غریب و ناشناخته هستند و شکافتن و تلاش برای زدودن غبار زمان از روی چهره آنها نمودهای کهنی از تاریخ و فرهنگ عظیم این سرزمین را پدیدار خواهد نمود.

کاشانیان نامدار به روایت آلبومخانه کاخ گلستان
بنیاد فرهنگ کاشان کتابی در قطع رحلی بزرگ، کاغذ گلاسه، تمام رنگی، در 576 صفحه با عنوان کاشانیان نامدار به روایت آلبومخانه کاخ گلستان منتشرکرده است. این کتاب شامل عکس‌های بزرگان کاشان است که در دوره قاجاریه در دربار صاحب مشاغل و سمت‌های مهم بوده‌اند، یا در عرصه‌های هنری و فرهنگی و ادبی به مراتب بالا دست یافته ‌بوده‌اند.
بنیاد فرهنگ کاشان منتشر کرد
کتاب فراز و فرود کاشان به روایت دیگران مجموعه‌ای است از نوشته‌های بیگانگانی که به ایران سفر کرده‌اند و در این سفرها از کاشان نیز گذشته‌اند و درباره این شهر و نقاط جغرافیایی پیرامون آن مطالبی نوشته‌اند: سفیران و ماموران سیاسی، مستشاران نظامی، بازرگانانی که....
من هم باستان‌شناس شدم! (چاپ دوم: ۱۳۸۹)
من هم باستان‌شناس شدم! عنوان کتابی است اثر تانیا گیرشمن، همسر رومن گیرشمن باستان‌شناس شهیر فرانسوی، که سال‌ها به همراه همسرش در محوطه‌های باستانی ایران به کاوش و پژوهش پرداخته است.
آریاییان، مردم کاشی، اَمَرد، پارس و دیگر ایرانیان
آریاییان، مردم کاشی، اَمَرد، پارس و دیگر ایرانیان عنوان جلد سه و جهار دانشنامه کاشان است که به همت بنیاد فرهنگ کاشان در سال 1382 منتشر شده‌است.